Onderzoek is een belangrijk onderdeel van de werking van het Middelheimmuseum. In nauwe samenwerking met het KMSKA, Musée Zadkine en de familie van burgemeester Lode Craeybeckx brachten we archiefmateriaal, correspondentie en foto’s samen. Daaruit komt een kunstenaar naar voren die veel meer was dan een naam in de collectie.
Mee aan de wieg van het Middelheimmuseum
In 1948 toont Galerie Artes werk dat Zadkine tijdens zijn ballingschap in New York maakte. Twee jaar later neemt hij met drie sculpturen deel aan de eerste internationale openluchttentoonstelling in het Middelheimpark.
Het grote succes overtuigt het stadsbestuur om in november 1950 een nieuw museum met permanente collectie moderne beeldhouwkunst in openlucht op te richten. Een internationale primeur! Burgemeester Lode Craeybeckx schrijft de kiem van dat idee later toe aan Zadkine, die zich afvroeg hoe verweesd Antwerpen zich zou voelen als alle kunst weer uit het park verdween.
Zadkines visie sluit nauw aan bij het nieuwe museumconcept. In de openlucht komt sculptuur volgens hem volledig tot leven: licht, atmosfeer en de beweging van de bezoeker laten een werk telkens anders ervaren. Kunst kon bovendien bijdragen aan hoop en herstel na de oorlog – een overtuiging die Zadkine en Craeybeckx deelden.
Cocurator avant-la-lettre
Ook na de oprichting van het museum blijft Zadkine nauw betrokken. Hij formuleert mee het grondvest en de principes van de biënnales: grootschalige tweejaarlijkse tentoonstellingen over internationale beeldhouwkunst.
Voor de Biënnale van 1953 staat Zadkine mee in voor de Franse bijdrage. Samen met onder anderen Henry Moore selecteert hij kunstenaars en kunstwerken. Vijftien jaar lang blijft hij de burgemeester en het museum adviseren en inspireren, zowel voor de collectie als de tweejaarlijkse biënnales. Daarbij kijkt Zadkine nadrukkelijk naar een nieuwe generatie. Hij verdedigt jonge kunstenaars en zet zijn internationale netwerk in om nieuwe namen met Middelheim in contact te brengen. Zo groeit hij uit tot een belangrijke adviseur van het jonge museum.
Een genereuze leermeester
Zadkine inspireert een hele generatie kunstenaars. In New York, Parijs en Antwerpen stimuleert hij kunstenaars niet om zijn stijl te volgen, maar om te experimenteren en een eigen beeldtaal te ontwikkelen.
Zadkine had zelf geen formele kunstopleiding gevolgd. Zijn lessen bieden een alternatief voor de officiële academische opleidingen die niet voor iedereen toegankelijk zijn. Zowel amateurs als professionele beeldhouwers zijn welkom: alle nationaliteiten en talen. Opvallend voor die tijd is ook het grote aantal vrouwelijke deelnemers.
Ook in het jonge Middelheimmuseum laat dit netwerk sporen na. Verschillende leerlingen nemen deel aan de biënnales en vinden later hun weg naar de collectie.
Zadkines nalatenschap vandaag
Vandaag zie je nog altijd Zadkines bijzondere band met het museum. Vier werken bevinden zich in de collecties van het Middelheimmuseum en Kunst in de Stad: Le Phénix, Le Rêveur, Orphée en Le Messager. Ook verschillende van zijn leerlingen namen deel aan de Middelheimbiënnales en vonden later hun weg naar de collectie.
Brieven en foto’s in het archief getuigen bovendien van de jarenlange samenwerking tussen Zadkine, burgemeester Lode Craeybeckx, conservator Frans Baudouin en het netwerk rond het Middelheimmuseum. Ze tonen een kunstenaar wiens betekenis voor het museum veel verder reikte dan zijn eigen werk.
Een selectie van de brieven en foto’s is te zien in de tijdelijke archiefpresentatie in het Collectiepaviljoen, tijdens de openingsuren van het museum.
Duik in het verhaal
Wil je nog dieper in Zadkines verhaal duiken? Sluit aan bij de nieuwe rondleiding! Houd deze pagina in de gaten. Er volgt nog een blogreeks, curated tour en lezing.
Ossip Zadkine in het KMSKA
Ontdek in het KMSKA het oeuvre van Zadkine, in dialoog met Valentine Prax en kunstenaars uit zijn omgeving.
Ossip Zadkine en België